29 Teşrînievvel 1339KesinAnkara
Cumhuriyet'in ilanı
TBMM, Teşkîlât-ı Esâsiye Kanunu'nda değişiklik yaparak devletin yönetim biçimini cumhuriyet olarak belirledi.
Ne oldu
Değişiklik, kanunun kendi gerekçesinde "elyevm mevcut olan şekl-i devlet tesbit edilmek üzere" Teşkîlât-ı Esâsiye Kanunu'nun ilgili maddelerinin tavzihan tadili olarak sunuldu. Gerekçe, cumhuriyet ilanının ardından bir riyaset makamının kurulmasını da zorunlu sayar: "Bir Cumhuriyet tesis kılındıktan sonra bu Cumhuriyetin mümessili olan bir riyaset makamının da ihdası tabiîdir."
Kanun metninde birinci madde şu hükmü aldı: "Hâkimiyet, bilâkaydüşart milletindir... Türkiye Devletinin şekl-i Hükûmeti Cumhuriyettir." Onuncu madde cumhurbaşkanının seçim usulünü belirledi: Reisicumhur, TBMM Heyet-i Umûmiyesi tarafından ve kendi âzası meyanından bir intihap devresi için seçilir; görevi yeni cumhurbaşkanı seçilene kadar devam eder, tekrar seçilmek caizdir.
Aynı birleşimde cumhurbaşkanı seçimi yapıldı. Tutanağa göre oylamaya 158 üye katıldı ve oybirliğiyle Ankara Mebusu Mustafa Kemal Paşa seçildi. Birleşimin gündeminde, seçimin ardından yüz bir pare top atılmasına dair karar da yer alır.
Kaynaklar
A · Birincil resmî
364 sayılı Teşkîlât-ı Esâsiye Kanunu'nun Bazı Mevaddının Ta'dîline Dair Kanun
Türkiye Büyük Millet Meclisi · 1923-10-29 · Kanun no 364; 29 Teşrînievvel 1339. Düstur, 3. Tertip, Cilt 5, s. 158
Hâkimiyet, bilâkaydüşart milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir. Türkiye Devletinin şekl-i Hükûmeti Cumhuriyettir.
A · Birincil resmî
TBMM Zabıt Ceridesi — Devre 2, 43. Birleşim
Türkiye Büyük Millet Meclisi · 1923-10-29 · Devre 2, Cilt 3, Kırküçüncü İçtima, 29 Teşrînievvel 1339
Türkiye Cumhuriyeti için yapılan intihapta reye iştirak eden âzanın adedi 158'dir. Yüz elli sekiz âza müttefikan Ankara Mebusu Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerini Cumhuriyet Riyasetine intihabetmişlerdir.